15ο Φεστιβάλ Νύχτες Πρεμιέρας 2009

Κριτική αποτίμηση και βραβεία

Έχοντας δει όσες περισσότερες ταινίες μπορούσα, αφού θα έπρεπε να διακόψω τη θέαση των ταινιών για να μεταβώ στο Φεστιβάλ της Δράμας, για το οποίο θα γράψω αμέσως μετά, μπορώ να κάνω έναν απολογισμό του Φεστιβάλ, ένα είδος κριτικής αποτίμησης.

 

Θα ξεκινήσω από το γεγονός ότι το Φεστιβάλ Νύχτες Πρεμιέρας τα τρία τελευταία χρόνια μας εκπλήσσει όλο και πιο ευχάριστα. Είχαμε ξεκινήσει να βλέπουμε σε αυτό ταινίες που έρχονταν κυρίως από την Αμερική, πιο συγκεκριμένα αυτές τις ταινίες που θα προβάλλονταν αργότερα στις αίθουσες και μαζί με αυτές και αμερικάνικες ταινίες της ανεξάρτητης κινηματογραφικής σκηνής των ΗΠΑ. Στη συνέχεια έγινε ένα «άνοιγμα» στον αμερικάνικο ποιοτικό κινηματογράφο και μετά στον ευρωπαϊκό. Τα τελευταία χρόνια όμως βλέπουμε όλο και περισσότερο και ταινίες που ψάχνουμε να τις βρούμε σε πιο εξειδικευμένα φεστιβάλ. Το πιο σημαντικό είναι ότι αυτές τις ταινίες τις βλέπουν όλο και περισσότεροι νέοι.

ΤΟ ΧΑΣΜΑ ΓΕΦΥΡΩΝΕΤΑΙ

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το χάσμα που χώριζε τους κινηματογραφόφιλους από τους «άλλους» θεατές, αλλά και τους «ψαγμένους» από τους «απλούς» κινηματογραφόφιλους, όλο και γεφυρώνεται. Οι ταινίες είναι πλέον ένα αγαθό που προσφέρεται στον οποιοδήποτε και οι επινοημένες κατηγορίες των θεατών, κυρίως από κάποιους δημοσιογράφους που έχουν βαλθεί να κατηγοριοποιούν και την ψυχαγωγία, εξυπηρετώντας κάποια οικονομικά συμφέροντα (εταιριών διανομής), όλα αυτά έρχονται σε μια ισορροπία και, σε κάθε περίπτωση, ο θεατής είναι ελεύθερος, χωρίς να επηρεάζεται αρνητικά, να βλέπει ότι πραγματικά θα τον ψυχαγωγήσει, με την έννοια ότι θα άγει την ψυχή του, θα τον καλλιεργήσει ευχάριστα.

Όταν αυτό γίνεται σε ένα Φεστιβάλ όπου φιλοξενούνται οι πιο mainstream ταινίες (πιο σωστά φιλοξενούνταν σχεδόν μόνο, θα πρέπει να πούμε), αυτό είναι πολύ σημαντικό γεγονός. Θα πρέπει, για αυτό το λόγο να συγχαρούμε τόσο τον καλλιτεχνικό διευθυντή του, τον κριτικό κινηματογράφου Ορέστη Ανδρεαδάκη, όσο και την ομάδα του που θα πρέπει να έχει κουραστεί να μαζέψει αυτά τα διαμάντια και να τα προσφέρει απλόχερα στο κοινό.

Θα αναφέρω συγκεκριμένα την ταινία «Το κατηγορώ του Ρέμπραντ» («Rembrandt’s j’accuse»), του Peter Greenaway, αλλά και το εκπληκτικό αφιέρωμα στον αδικαιολόγητα άγνωστο στην Ελλάδα, στο Jorgen Leth, το Δανό δημιουργό, που κινείται λίγο-πολύ στο ίδιο μήκος κύματος όπως και ο Greenaway, στο χώρο της Περφόρμανς. Προβλήθηκαν δέκα ταινίες του, μεγάλου και μικρού μήκους, ανοίγοντας ένα νέο πεδίο, ένα παράθυρο προς την έρευνα στον ενιαίο παραστατικό χώρο. Η έκπληξή μου ήταν ότι τις ταινίες του Leth τις είδαν και νέοι άνθρωποι που δε φοβήθηκαν τη «βαριά» κουλτούρα, όπως την αποκαλούν μερικοί, μένοντας, αντίθετα, και συμμετέχοντας στη συζήτηση που ακολούθησε.

ΤΟ CULT ΕΔΡΑΙΩΝΕΤΑΙ

Όλο και περισσότερο το cult κερδίζει πιο πολύ χρόνο στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ. Έχουμε, έτσι την ευκαιρία να δούμε περισσότερες ταινίες και να καταλάβουμε ότι cult δεν είναι μια ταινία που δεν είναι καλή, αλλά αυτή που έχει ένα πιστό και φανατικό ακροατήριο, έχοντας, συγχρόνως, υψηλή ποιότητα.

Παραδείγματα, για να εδραιώσω αυτή την άποψή μου, είναι η ταινία «Grey gardens», των Albert και David Maysles, αλλά και «Η πένθιμη παρέλαση των ρόδων» («Funeral parade of roses»), του Toshio Matsumoto, η ταινία του Hal Ashby, «Χάρολντ και Μοντ» («Harold and Maude»), ο «Johnny Guitar», του Nicholas Ray, «Το χειρόγραφο της Σαραγόσα» («The Saragossa manuscript»), του Wojciech Has, και ο κατάλογος είναι μακρύς…  

Το cult αρχίζει πλέον να κατακτά τη θέση του στον ελληνικό κινηματογραφοφιλικό χώρο, μέσα από ένα Φεστιβάλ που πολύ ευγενικά προτείνει στο θεατή μια εναλλακτική, αλλά πολύ ποιοτική, θέαση, προσφέροντας μια μεγάλη υπηρεσία, ουσιαστικά στην εκπαίδευση του θεατή. Κάτι που είχε κάνει ο Δημήτρης Εϊπίδης, στους Νέους Ορίζοντες, στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, ένα τμήμα που δεν υπάρχει πλέον σε αυτό το Φεστιβάλ, έχοντας αφήσει ένα μεγάλο κενό ελληνικό κινηματογραφοφιλικό φεστιβαλικό χώρο.

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ-ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ

Από την άλλη μεριά, τα πολλά αφιερώματα μας έδωσαν μια πιο πλήρη εικόνα της παγκόσμιας κινηματογραφίας, έτσι όπως ήθελαν να την παρουσιάσουν στο κοινό τους οι Νύχτες Πρεμιέρας. Το αφιέρωμα στη μουσική στον κινηματογράφο, στο διαγωνιστικό και μη τμήμα, τα ντοκιμαντέρ (ταινίες τεκμηρίωσης), ο κινηματογράφος στα όρια, οι ταινίες του Leth και του Sion Sono, οι cult ταινίες, οι ειδικές προβολές, οι μεταμεσονύχτιες, οι ταινίες μικρού μήκους, τα πανόραμα, πλούτιζαν το πρόγραμμα του Φεστιβάλ και έρχονταν να «καθίσουν» δίπλα στα κυρίως τμήματα.

Ως κυρίως τμήματα εννοώ το διαγωνιστικό τμήμα και τις πρεμιέρες, αυτά που δίνουν τον κύριο χαρακτήρα του Φεστιβάλ. Όλα αυτά όμως δίνουν την εικόνα ενός πλούσιου Φεστιβάλ, πολύ ολοκληρωμένου που έχει να προσφέρει πολλά στο κοινό. Το διαγωνιστικό τμήμα είναι το πιο μικρό, αυτό που υποτίθεται ότι ανεβάζει το ενδιαφέρον του κοινού. Αυτό όμως το ενδιαφέρον επιμερίζεται σε όλες τις ταινίες, έτσι το κοινό κάνει ουρές και για ταινίες που θα πίστευε κανείς ότι έχουν ένα μικρό και πολύ ιδιαίτερο κοινό.

Με αυτά θέλω να πω ότι πλέον οι Νύχτες Πρεμιέρας είναι ένα ολοκληρωμένο Φεστιβάλ. Μπορεί κάλλιστα να συναγωνιστεί άλλα, όπως και το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Υπάρχει όμως κάτι που θα πρέπει να γίνει για να καθιερωθεί αυτό σαν τα κύριο Φεστιβάλ της Αθήνας και ίσως το δεύτερο σημαντικό της Ελλάδας.

ΚΑΠΟΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Τι λείπουν από αυτό το Φεστιβάλ; Αυτή είναι μια ερώτηση της οποίας η απάντηση θα είναι μια πρόταση προς τη Διοίκηση του και όχι μια πολεμική.

Κατά πρώτο λόγο, θα πρέπει να υπάρχει μια κάρτα για τους δημοσιογράφους, οι οποίοι θα πρέπει να έχουν πρόσβαση για όσες ταινίες θέλουν (αρκεί να μην αλληλεπικαλύπτονται οι προβολές, όσον αφορά στο χρόνο) και να μη δίνεται μια κάρτα για 25 προβολές, ίδια με αυτή των θεατών, αλλά με τη διαφορά ότι δεν μπορούν οι δημοσιογράφοι να κόψουν εισιτήρια για όλες τις επόμενες μέρες (όπως έκανε ο κάθε κάτοχος αυτής της κάρτας), αλλά μόνο για δύο. Μια άλλη πρόταση θα ήταν να υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός θέσεων σε κάθε αίθουσα προς διάθεση για τους δημοσιογράφους, οι οποίες θα ελευθερώνονται πέντε λεπτά πριν την έναρξη της προβολής, αυτό όμως θα δημιουργούσε άλλα προβλήματα. Με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο θα διευκολυνόταν η δουλειά των δημοσιογράφων για να καλύψουν σφαιρικά όλο το Φεστιβάλ.

Κατά δεύτερο λόγο, θα πρέπει να υπάρξει ένα market, ένας χώρος, δηλαδή, που θα διατίθεται στους επαγγελματίες (ενδεχομένως και για τους δημοσιογράφους), κυρίως πωλητές, αγοραστές και διανομείς ταινιών, για να δουν ταινίες σε dvd.

Κατά τρίτο λόγο, η απόσταση μεταξύ των αιθουσών (Δαναός, από τη μια, και Απόλλων-Αττικός, από την άλλη μεριά) είναι πολύ μεγάλη (20 λεπτά με το μετρό), κάτι που δημιουργεί άγχος στο θεατή, ο οποίος αναγκάζεται να τρέξει να προλάβει την επόμενη προβολή, δεν έχει χρόνο για έναν καφέ, στα γρήγορα.

Τέλος, ο κατάλογος του Φεστιβάλ δεν έχει δύο πράγματα: έναν αλφαβητικό κατάλογο των ταινιών (για να μπορεί κάποιος να βρει μια ταινία πιο εύκολα και πιο γρήγορα) και στοιχεία επικοινωνίας των σκηνοθετών και παραγωγών κάθε ταινίας (συνήθως αυτά τα βρίσκουμε εκεί που γράφονται οι συντελεστές), έτσι ώστε να είναι εύκολη η επικοινωνία ενός επαγγελματία που, αφού έχει δει μια ταινία, θέλει να στείλει ένα email ή να τηλεφωνήσει για κάποιους λόγους (συνέντευξη, αγορά ή οτιδήποτε άλλο) στο σκηνοθέτη ή παραγωγό της ταινίας.

Ελπίζουμε ότι αυτά τα προβλήματα θα λυθούν την επόμενη χρονιά. Το Φεστιβάλ να πάρει τη περίοπτη θέση που δικαιούται.

ΤΑ ΒΡΑΒΕΙΑ

Η Κριτική Επιτροπή, αποτελούμενη, από σπουδαστές κινηματογράφου της Ευρωπαϊκές Ένωσης απέμεινε τα βραβεία:

Χρυσή Αθηνά: στην ταινία «Φεγγάρι» («Moon»), του Duncan Jones, Αγγλία.

Βραβείο Σκηνοθεσίας: στο Frederik Edfeldt, για την ταινία «Το κορίτσι» («The girl»), Σουηδία.

Βραβείο Σεναρίου: στην ταινία «Πόλεμος εκτός προγράμματος» («In the loop»), του Armando Iannuci, Αγγλία.

Η πενταμελής Επιτροπή του διαγωνιστικού τμήματος για τις ταινίες μουσικής βράβευσε με τη Χρυσή Αθηνά την ταινία «Μέχρι το φως να μας κερδίσει» («Until the light takes us»), των Audrey Ewell και Aaron Aites, ΗΠΑ.

Το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Έλληνα πήραν εξημισείας οι Παναγιώτης Καραμίτσος, με την ταινία «Τρυφερότητα», και Αργύρης Παπαδημητρόπουλος, με την ταινία «Bank Bang»

Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου άνδρα ηθοποιού πήρε ο Θανάσης Τσαλταμπάσης, για την ταινία «Λούφα και απαλλαγή 14».

Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενης γυναίκας ηθοποιού πήρε η Ράσμι Σούκουλη, για την ταινία «Τρυφερότητα».

Βραβείο Κοινού: στην ταινία «Το κορίτσι» («The girl»), του Frederik Edfeldt, Σουηδία.

Γιάννης Φραγκούλης

 

15ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΥΧΤΕΣ ΠΡΕΜΙΕΡΑΣ 2009 - ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΒΡΑΒΕΙΑ