15ο Φεστιβάλ Νύχτες Πρεμιέρας 2009

Mια τελευταία ανάγνωση

Η μουσική συναντά τους εφιάλτες του χτες. Ταινίες που γύρισαν άλλοι, που βρίσκεις, βάζεις τα αποσπάσματα σε μια σειρά και τα παρουσιάζεις στο κοινό, κάνεις τη δική σου ταινία. Το κοινό και στις δύο ταινίες είναι το μοντάζ. Όλα τα άλλα είναι διαφορετικά. Και φτάνεις σε μια ονείρωση, αυτό που είναι στην ουσία ο κινηματογράφος.

 

ΑΝΑΤΡΙΧΙΛΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΧΤΕΣ

Μια ταινία τεκμηρίωσης που γύρισε ο Andrew Monument, «Εφιάλτες σε κόκκινο, λευκό και μπλε» («Nightmares in red, white and blue»), ΗΠΑ (2009, 96΄), μας πήγε πίσω στο παρελθόν. Σε πόσες ταινίες έχουμε ανατριχιάσει; Πόσες από αυτές ήταν πραγματικά αριστουργήματα; Η απάντηση ενός καλού κινηματογραφόφιλου είναι πολλές. Ο σκηνοθέτης αυτής της ταινίας θα πρέπει να είναι ένας πραγματικός κινηματογραφόφιλος και μετά ένας καλός σκηνοθέτης. Πιο συγκεκριμένα, ένας κινηματογραφόφιλος που του αρέσει να ερευνά την ιστορία του κινηματογράφου.

Αυτό έκανε, ερεύνησε με πολύ προσοχή την ιστορία του αμερικάνικου κινηματογράφου και βρήκε αυτές τις ταινίες που βάλθηκαν να τρομάξουν το κοινό. Τα κατάφεραν. Ξεχώρισε αυτές που είχαν μια αριστουργηματική δομή. Έκανε αναφορές σε αυτές τις ταινίες και στους σκηνοθέτες, πήρε συνεντεύξεις από όσους δημιουργούς ζούνε, προσπάθησε να αποτυπώσει το κλίμα που αυτές οι ταινίες διαχέουν. Τελικά, αυτή η ταινία είναι πλημμυρισμένη από νοσταλγία, από μια ιστορική και θεωρητική αναζήτηση στις ταινίες τρόμου. Ο Ρομέρο, ο Κρόνενμπεργκ, ανάμεσα στους άλλους μας εξηγούν, βλέπουμε σκηνές από αγαπημένες ταινίες και παρατηρούμε την εξέλιξη του κινηματογράφου του τρόμου.

Ταινίες cult, με άποψη και με σεβασμό στο θεατή, αυτό ήταν το προζύμι για να γίνει αυτή η ταινία. Όταν η ταινία τέλειωσε, όλοι μείναμε με ένα χαμόγελο γλυκιάς νοσταλγίας στα χείλη μας. Κάπου στο βάθος διακρίναμε τον Έλληνα σκηνοθέτη που έχει ασχοληθεί αποκλειστικά και μόνο με τις ταινίες τρόμου και φαντασίας, το Δημήτρη Παναγιωτάτο, να παρακολουθεί μαζί με εμάς και να χαίρεται ταινίες που, όπως και εμείς, έχει ξαναδεί αρκετές φορές. Η ταινία του «Ξένες σε ξένη χώρα: 50 ελληνικές ταινίες μυστηρίου και φαντασίας» (2009, 95΄) ήταν κάτι παρόμοιο μόνο που αυτή τη φορά έχουμε μια αναφορά σε 50 ελληνικές ταινίες που βαδίζουν το δρόμο της φαντασίας. Ελπίζουμε να τη δούμε και στις αίθουσες.

Αμερικάνικη είναι και η ταινία της Lynn Shelton, «Humpday» (2009, 94΄). Δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να καταλάβει ότι έχουμε να κάνουμε με μια γυναικεία ματιά στον κόσμο των ομοφυλόφιλων και των ετερόφυλων. Δύο φίλοι από το κολέγιο συναντιούνται ξανά μετά από αρκετά χρόνια. Ο ένας από αυτούς είναι παντρεμένος και έχει φτιάξει μια καλή ζωή σε μια μικρή πόλη των ΗΠΑ. Ο άλλος βρίσκεται στο Μεξικό και προσπαθεί να οργανώσει πολιτιστικές εκδηλώσεις. Επισκέπτεται το φίλο του μια νύχτα χωρίς να τον περιμένει κανείς. Από εκείνη τη στιγμή θα ξεκινήσουν όλα τα απρόοπτα. Η παρέα των ευκαιριακών φίλων του θα αναστατώσει τον οικογενειάρχη φίλο του και θα τον εντάξει σε μια μποέμ και γεμάτη απρόοπτα ζωή που ποτέ δεν είχε γνωρίσει.

Εκεί, σε ένα παράξενο πάρτι, σαν πρόκληση θα πέσει η ιδέα ότι αυτοί οι δύο κολλητοί από τα παλιά θα πρέπει να γυρίσουν μια ταινία πορνό με δύο πρωταγωνιστές που θα παίζουν τους ομοφυλόφιλους, χωρίς, στην πραγματικότητα, να είναι. Στη συνέχεια, αυτή η ταινία θα είναι μια ευκαιρία για να γνωρίσουν την κρυμμένη πλευρά του ερωτισμού τους. Η γυναίκα του θα αναστατωθεί όταν το μάθει, στη συνέχεια όμως θα τον παροτρύνει να δοκιμάσει, πριν προχωρήσουν στη σχέση τους και αποκτήσουν ένα παιδί. Όταν το δοκιμάζουν θα καταλάβουν ότι αυτή η ερωτική πλευρά δεν τους πάει. Πολύ σοφά η σκηνοθέτης δεν πηγαίνει πάλι στη γυναίκα για να κάνει μια ισορροπημένη ταινία, αφήνει να φανεί ένα τέλος που είναι υπό αμφισβήτηση.

Ο ΜΠΡΟΥΣ ΛΙ ΚΑΛΟΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΕΛΛΙ

Ο Μπρους Λι είναι μοναχός Σαολίν. Συμφωνεί να λάβει μέρος σε ένα τουρνουά, με απώτερο σκοπό να ανακαλύψει αυτό που κρύβεται πίσω από τις κατηγορίες που του προσάπτουν για τη διακίνηση οπίου. Αυτή η ταινία του Robert Clouse, «Ο Κίτρινος Πράκτωρ του Χονγκ Κονγκ» («Enter the Dragon»), ΗΠΑ (1973, 99΄), είναι από τις τελευταίες φορές που βλέπουμε τον Μπρους Λι σε δράση, μετά θα μείνει στην αιωνιότητα τόσο το όνομά του όσο και ο μύθος του -κινηματογραφικός και πραγματικός. Το καταπληκτικό στην περίπτωσή του είναι ότι προτιμά να γυρνά ο ίδιος τις επικίνδυνες σκηνές, να μην ντουμπλάρεται από κασκαντέρ, σε αντίθεση με άλλους φίλους του. Αυτή η ταινία, λοιπόν, είναι ένας φόρος τιμής στο μεγάλο αυτό καλλιτέχνη.

Στην Ασία, στο Ιράν θα μεταφερθούμε με την ταινία του Asghar Fahradi, «Τι απέγινε η Έλλι» («About Elly»), ιρανική παραγωγή (2008, 119΄). Εδώ έχουμε ένα πολύ γοητευτικό κινηματογραφικό παιχνίδι. Μια παρέα από άντρες και γυναίκες θα πάνε στη θάλασσα για να περάσουν ένα τριήμερο. Η αφορμή είναι η επιστροφή του Αχμάντ από τη Γερμανία. Μια από τις γυναίκες καλεί και την Έλλι, τη νηπιαγωγό που εκπαιδεύει το γιο της, με σκοπό να γνωρίσει τον Αχμάντ. Ένα ατύχημα, ο παρολίγον πνιγμός του μικρού γιου της, η σωτηρία του και η εξαφάνιση της Έλλι θα είναι αυτά που θα αναστατώσουν την παρέα.

Το θέμα είναι πολύ θεατρικό. Χρειάζεται λοιπόν πολύ μαεστρία για να σπάσουν οι θεατρικοί κώδικες και να μεταβούμε στην κινηματογραφική γλώσσα. Ο σκηνοθέτης το καταφέρνει τέλεια. Η κίνηση της κάμερας είναι πολύ γρήγορη, ακόμα και απλές αφηγηματικές διαδρομές, οι συχνές ανατροπές κρατούν το θεατή σε μια ένταση, μέχρι το τέλος, το διαπιστωμένο θάνατο της κοπέλας. Θαυμάσια ταινία που απέσπασε την Αργυρή Άρκτο στο Φεστιβάλ του Βερολίνου. Αυτό, επιπροσθέτως, που μας έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση είναι ότι δεν εντάσσεται στη συνήθη θεματολογία του ιρανικού κινηματογράφου, ούτε και σε αυτή του ευρωπαϊκού (όπως κάνει ο συμπατριώτης του, ο Κιαροστάμι). Η αίθουσα ήταν γεμάτη και φάνηκε ο κόσμος να το ευχαριστιέται.

Θα κλείσω την αναφορά στις ταινίες με μια δημιουργία τεκμηρίωσης, το «All tomorrow’s parties», των Jonathan Caouette και Vincent Moon. Εδώ έχουμε την αναφορά σε ένα Φεστιβάλ μουσικής που διαφέρει από όλα όσο έχουμε δει. Φεστιβάλ και πάρτι όπου αγαπημένοι διάσημοι μουσικοί, αλλά και άγνωστοι μουσικοί δημιουργοί μαζεύονται για να σαγηνεύσουν το πλήθος που συμμετέχει τόσο στα φεστιβαλικά γεγονότα όσο και στα πάρτι που γίνονται στο ίδιο κτιριακό συγκρότημα, όπου φιλοξενούνται οι εκδηλώσεις.

Δεν μπόρεσα να μετρήσω πόσοι τράβηξαν υλικό για να γίνει αυτή η αγγλική παραγωγή (2009, 82΄), εκτός των σκηνοθετών της ταινίας, ήταν πάρα πολλοί. Ήταν μπερδεμένες οι επαγγελματικές με τις ερασιτεχνικές λήψεις και όλη η δουλειά ήταν στο μοντάζ. Εξάλλου αυτό το «μπέρδεμα» έδινε μια επιπρόσθετη μαγεία. Δεν είναι τυχαίο ότι το μοντάζ έγινε από μια ομάδα μοντέρ. Πολύ καλή δουλειά, μας μετέφερε όχι μόνο σε ένα κλίμα δημιουργίας, αλλά σε μια βαθιά ερωτική ατμόσφαιρα που είναι η πρώτη ύλη για να σχεδιάσει κάποιος μια τέτοια φεστιβαλική εκδήλωση, αλλά και για να χαρεί το κοινό τις μουσικές που «έσταζαν» έρωτα και έκσταση. Εξαιρετική ταινία, θα μπορούσε να ήταν ένα μάθημα μοντάζ και σκηνοθεσίας, ή, για το πω καλύτερα, σκηνοθεσίας, αφού το μοντάζ στις ταινίες τεκμηρίωσης είναι η σκηνοθεσία, σε δεύτερο βαθμό, όπως, πολύ σωστά υποστηρίζει ο Ροβήρος Μανθούλης.

Γιάννης Φραγκούλης

15ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΥΧΤΕΣ ΠΡΕΜΙΕΡΑΣ 2009 -ΜΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΗ