ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ 2009 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου 2009

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ 2009

Με ταινίες avant premiere, με κλασικές ταινίες, με αφιερώματα και με την παρουσία του Φράνσις Φόρντ Κόπολα, το Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου κάνει δυναμικά και φέτος την παρουσία του από την Πέμπτη (22 Οκτωβρίου) στους κινηματογράφους Ιντεάλ, Τριανόν, Πάλλας και στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (οδού Πειραιώς 206) που αρχίζει από φέτος να λειτουργεί. 

Ύστερα από 22 χρόνια λειτουργίας, το «Πανόραμα» αλλάζει διοργανωτή και από την εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», περνάει στο Δήμο Αθηναίων που αναλαμβάνει να το υποστηρίζει οικονομικά και ηθικά. Όπως δήλωσε ο Δήμαρχος Αθηναίων κ. Νικήτας Κακλαμάνης, «ο Δήμος θα περικόπτει από άλλες δαπάνες, για να ενισχύει και στο μέλλον τον σημαντικό αυτό πολιτιστικό θεσμό, με διευθυντή πάντα τον κριτικό κινηματογράφου και εμπνευστή του Πανοράματος κ. Νίνο Φενέκ-Μικελίδη».

Το «Πανόραμα» φέτος χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες: Στα «Χρόνια της οργής», με ταινίες που έχουν κεντρικό θέμα το οικονομικό κράχ του 1929, θέμα εξαιρετικά επίκαιρο, στη «Νουβέλ Βάγκ», με την καθιέρωση του «Νέου Κύματος» στο γαλλικό κινηματογράφο που συμπληρώνει φέτος 50 χρόνια, ένα αφιέρωμα στη τζάζ που έχει παίξει μεγάλο ρόλο όχι μόνο στον αμερικάνικο αλλά και στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο και τέλος, στον «Νέο ελληνικό κινηματογράφο» που συμπληρώνει 40 χρόνια από την ταινία ορόσημο του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Αναπαράσταση», με την οποία τάραξε τα νερά του ελληνικού κινηματογράφου.

ΤΑΙΝΙΕΣ ΣΤΑΘΜΟΙ

Ενδεικτικά, αναφέρουμε μερικές ταινίες που ενδιαφέρουν κάθε κινηματογραφόφιλο και όχι μόνο, για τη θεματολογία τους με την ευρύτητα του περιεχομένου τους και τις άρτιες αποδόσεις.

Η δανέζικη παραγωγή, «Αιώνιες στιγμές», του Γιάν Τρόελ μας μεταφέρει σε ένα μικρό χωριό της Σουηδίας τον προηγούμενο αιώνα κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της οικονομικής κρίσης που ακολουθεί, παρουσιάζοντας την καθημερινή ζωή της εποχής στην πατρίδα του. Στην ταινία «Wolke neum», του Αντρέας Ντρέσεν, παρακολουθούμε την κρίση του γάμου σε ένα ώριμο ζευγάρι στο Ανατολικό Βερολίνο που ζει σε ένα μικρό διαμέρισμα. Η γυναίκα που είναι ράφτρα, ύστερα από 30 χρόνια συμβίωσης, ερωτεύεται έναν ωραίο μεσήλικα πελάτη της.

Ο φίλος της Ελλάδας και φίλος όλων των κινηματογραφόφιλοων, Εμίρ Κουστουρίτσα, μας παρουσιάζει το είδωλό του, τον διάσημο ποδοσφαιριστή Μαραντόνα, που έχει γίνει αντικείμενο λατρείας, αποδοκιμασίας, αντιπαραθέσεων και κουτσομπολιού. Ο Κουστουρίτσα μας δείχνει εδώ την ιστορία του ποδοσφαιριστή, τα πιστεύω του και τον αντίκτυπο της προσωπικότητάς του στην κοινωνία.

Μια συγκινητική ιστορία με πολιτικο-κοινωνικό υπόβαθρο φέρνει στην οθόνη ο Μάρκο Μπελόκιο με την ταινία του «Vincere» που έχει, εξ άλλου, απασχολήσει τον τύπο πριν από χρόνια. Η Άιντα ήταν η ερωμένη, ή η πρώτη γυναίκα του Μπενίτο Μουσολίνι και έκαναν μαζί ένα γιο. Το παιδί δεν το αναγνώρισε ποτέ επίσημα και όταν εκείνη μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο προσπάθησε να τον προσεγγίσει, την έκλεισαν σε άσυλο ενώ ο γιος τους δόθηκε σε μια ξένη οικογένεια.

Δώδεκα σκηνοθέτες, χαρτογραφούν τη Νέα Υόρκη, την πόλη που δεν κοιμάται ποτέ με τον έρωτα παρόντα παντού, όλο το 24ωρο, στην ταινία «New York I love you». H ταινία περιλαμβάνει 12 μικρές ιστορίες αγάπης σε 12 διαφορετικές γειτονιές της Νέας Υόρκης.

«Man on wire», του Τζέϊμς Μαρς: πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ πάνω στο κατόρθωμα του Φιλίπ Πετί, ο οποίος το 1974 λίγες μέρες πριν από τα 25α γενέθλια του, περπάτησε σε ένα σχοινί που ένωνε τους δίδυμους πύργους. Η ταινία κέρδισε το 2009 Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ και βραβεία από φεστιβάλ και ενώσεις κριτικών σε όλο τον κόσμο.

ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ

Στην περίοδο της σημερινής οικονομικής κρίσης που διανύουμε είναι καιρός, λέει ο Νίνος Φενέκ Μικελίδης, να αντικρίσουμε την προηγούμενη μεγάλη κρίση του αιώνα που πέρασε, μέσα από ταινίες που γυρίστηκαν στη δεκαετία του 1930 και στα χρόνια που ακολούθησαν. Η κρίση ξεκίνησε με το μεγάλο κραχ του χρηματιστηρίου το 1929 που έγινε γνωστή ως «Μαύρη Τρίτη» και επηρέασε όλο τον κόσμο όπως, εξ άλλου, συμβαίνει και σήμερα.

Εν τούτοις, ο κόσμος εξακολουθούσε να γεμίζει τα σινεμά αναζητώντας φυγή από τα καθημερινά του βάσανα, από τη μοναξιά και από το κρύο, καταφεύγοντας στις ζεστές κινηματογραφικές αίθουσες. Είναι ένα φαινόμενο που είχε παρατηρηθεί στην Ελλάδα τα πρώτα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι κάτοικοι της Αθήνας, λόγω ελλείψεων στον κινηματογραφικό χώρο, κατέκλυζαν τα θέατρα. Άνθρωποι που δεν είχαν τα ναύλα τους για να πάνε με το τράμ ή το λεωφορείο, έκαναν μεγάλες αποστάσεις με τα πόδια, για να δούνε θέατρο!

Για την περίοδο του κραχ του 1929 έχουν επιλεγεί από το «Πανόραμα» μερικές εξαιρετικές ταινίες: «Τα σταφύλια της οργής», του Τζον Στάιμπεκ, που βραβεύθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, είναι το βιβλίο το οποίο ξεσήκωσε την οργή της αμερικανικής κοινωνίας αλλά και ο συγγραφέας συζητήθηκε πολύ και αμφισβητήθηκε για τους συμβιβασμούς στους οποίους προέβη μετά τη βράβευσή του.

Ο μεγάλος σκηνοθέτης του Χόλιγουντ, Τζον Φόρντ γύρισε το μυθιστόρημα σε ταινία, στην οποία αφηγείται την οδύσσεια μιας οικογένειας αγροτών στην Οκλαχόμα του 1930, όπου εξ αιτίας της ανομβρίας η γη ερημώνει. Οι αγρότες κατεστραμμένοι από την οικονομική κρίση, αρχίζουν να μεταναστεύουν στα δυτικά ζώντας σε τροχόσπιτα, αφού χρεοκοπημένοι όπως ήταν, είχαν διωχτεί από τις εστίες τους, όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα. Πρωταγωνιστεί ο Χένρι Φόντα.

Ο σκηνοθέτης Ρόμπερτ Μάλλιγκαν, με την ταινία του «Σκιές και Σιωπή», αφηγείται την προσπάθεια ενός δικηγόρου που έχει αναλάβει την υπεράσπιση ενός μαύρου κατηγορούμενου για τον βιασμό μιας νεαρής γυναίκας. Όλοι του λένε να παρατήσει την υπόθεση αλλά αυτός επιμένει, και σε μια κοινωνία αδικίας και προκατάληψης στην Αλαμπάμα του 1932.

Ο Ουίλιαμ Ουέλμαν, με τις ταινίες του «Wild boys of the road» και «Heroes for sale», παρουσιάζει την Αμερική του 1930 εν μέσω οικονομικής κρίσης. Στην πρώτη εστιάζει σε μια οικογένεια, στην οποία αφού ο πατέρας και η μητέρα χάνουν τη δουλειά τους, τα δύο παιδιά, μαθητές του Λυκείου, ενώνονται με συνομήλικούς τους για δουλειά  κατασκηνώνοντας από πόλη σε πόλη, με τις τοπικές αρχές να τους διώχνουν, μέχρι που φτάνουν στη Νέα Υόρκη για κάτι καλύτερο.

Στη δεύτερη, έχουμε έναν ήρωα του πολέμου εθισμένο στη μορφίνη, ο οποίος συνειδητοποιεί ότι ο ηρωισμός δε σημαίνει τίποτε σε μια Αμερική που μαστίζεται από οικονομική κρίση. Ο σκηνοθέτης παρουσιάζει την υποκρισία των ισχυρών και τον εξευτελισμό των φτωχών.

Το «Μπόννυ και Κλάϊντ», του Άρθουρ Πεν, που αγαπήθηκε πολύ από το ελληνικό κοινό αλλά και από ολόκληρο τον κόσμο, με τους διάσημους πρωταγωνιστές
Φαίη Νταναγουέι και Γουώρεν Μπήτι, μας δείχνει ένα νεαρό ζευγάρι όπου αφήνουν τις κανονικές ζωές τους και βγαίνουν στην παρανομία ληστεύοντας τράπεζες.
Ο σκηνοθέτης με την ανάλυση των χαρακτήρων, το κομψό ντύσιμο και την ατμόσφαιρα της εποχής, δίνει ρομαντική χροιά στους νεαρούς εγκληματίες, κάτι που συναντάμε σε πολλές περιπτώσεις και σήμερα. Όταν προβλήθηκε η ταινία το 1967 τόση ήταν η απήχηση, που είχε δημιουργήσει ένα κύμα μόδας στο ντύσιμο των νέων.

Το 1933 γυρίστηκαν και μερικά εξαιρετικά μιούζικαλ, κλασικά στο είδος τους, με λαμπρούς πρωταγωνιστές όπως την Τζίτζερ Ρότζερς, τη Λορέτα Γιάνγκ, τον Σπένσερ Τρέισι, τον Πολ Μιούνι κ.ά. Στο «Πανόραμα» θα δούμε το «Σκάρφεϊς ο σημαδεμένος», του Χάουαρντ Χοκς, τους «Χρυσοθήρες του 1933», του Λερόι, και το «Man’s castle», του Frank Borzage.

Μεταγενέστερα, ο μεγάλος Φρανκ Κάπρα μας δίνει την ταινία του «Μια υπέροχη ζωή», με ένα εξαιρετικό καστ από τους Τζέιμς Στιούαρτ, Ντόννα Ρήντ, Λάιονελ Μπάριμορ και Γκλόρια Γκράχαμ. Ο Ρόμπερτ Αλτμαν στην ταινία «Κλέφτες σαν κι εμάς», αναφέρεται επίσης στην περίοδο της οικονομικής κρίσης. Τέλος, στην περίοδο αυτή έχουμε και την ταινία του Σύντεϊ Πόλλακ «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν», ένας τίτλος που έγινε σλόγκαν. Η Τζέην Φόντα σε έναν από τους καλύτερους ρόλους της, υποτίθεται ζει στις αρχές του 1930 στο Σικάγο, σε στιγμές της χειρότερης οικονομικής κρίσης. Οι ήρωες συγκρούονται, εξαντλούνται, εξευτελίζονται.

ΠΕΝΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΥΒΕΛ ΒΑΓΚ

Η Νουβέλ Βάγκ, το «Νέο Κύμα» μεταφρασμένο, είναι ο καμάρι του ευρωπαϊκού και ειδικότερα του γαλλικού κινηματογράφου. Εμφανίστηκε στα μέσα του 20ου αιώνα και έκτοτε λάμπει, άσβηστος φάρος με τα πιο λαμπερά ονόματα: Φρανσουά Τριφό, Αλαίν Ρενέ, Ζαν Πιέρ Μελβίλ, Ζακ Ριβέτ, Μπερτράν Ταβερνιέ, Ζαν Λυκ Γκοντάρ, Κλώντ Σαμπρόλ.

Όλα άρχισαν από ένα κινηματογραφικό περιοδικό τα «Cahiers du Cinema», τα «Τετράδια του Σινεμά», με συντάκτες όλους τους παραπάνω κριτικούς κινηματογράφου και μετέπειτα σκηνοθέτες. Γυρίζουν ταινίες χαμηλού προϋπολογισμού, χρησιμοποιούν διαφορετικά τα τεχνικά μέσα που διαθέτουν, κάνουν χρήση του φυσικού φωτισμού και συχνά δε χρησιμοποιούν μακιγιάζ. Σκύβουν πάνω από τα προβλήματα της νεολαίας και δίνουν, διακριτικά, κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις στα έργα τους. Ο Φρανσουά Τριφό, ο πιο αγαπημένος του Νέου Κύματος, από την πρώτη του κιόλας ταινία, «Τα 400 χτυπήματα», γίνεται διάσημος στους κύκλους των κινηματογραφόφιλων και παίρνει τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ Καννών το 1959.    

Η ΤΖΑΖ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ

Η τζάζ, είναι βέβαια σήμα κατατεθέν της Αμερικής και σχεδόν δεν νοείται τζαζίστας που να μην είναι μαύρος. Εν τούτοις η τζαζ έχει φανατικούς εραστές στον κόσμο όλο και δεν είναι λίγοι οι συνθέτες τζαζ ανεξαρτήτως χρώματος, μέχρι που έφτασαν να κάνουν παραλλαγές στα έργα των μεγάλων μουσουργών, Σοπέν, Μπετόβεν κ.ά., σε ρυθμούς τζαζ, προκαλώντας την μήνιν των φίλων της κλασικής μουσικής.  

Η διάδοση της τζαζ οφείλεται σε μεγάλο βαθμό και στις ταινίες που τη χρησιμοποιούν και στο «Πανόραμα» βλέπουμε το πέρασμα της τζαζ μέσα από τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο. Αρχικά θα δούμε την ταινία «Jazz on a summer’s day», γυρισμένη από μια ομάδα ταλαντούχων σκηνοθετών, σε ένα ντοκιμαντέρ για το σημαντικό φεστιβάλ τζαζ στο Νιούπορτ το 1958. Οι σκηνοθέτες αντιπαραβάλλουν εικόνες από τις συναυλίες με στιγμιότυπα από τη ζωή στην πόλη, συνθέτοντας ένα έργο που αποτελεί σημαντικό ντοκουμέντο της εποχής, ενώ στο φεστιβάλ παίρνουν μέρος τα μεγαλύτερα ονόματα της μουσικής τζαζ όπως οι Λούις Αρμστρονγκ, Τελόνιους Μονκ, Τζέρρυ Μάλλιγκαν, Ντέξτερ Γκόρντον κ.ά.

Οι ταινίες που θα δούμε Ευρωπαίων σκηνοθετών, οι οποίοι χρησιμοποιούν αυτό τα είδος μουσικής, είναι «Τα φτερά του έρωτα», του Βίμ Βέντερς, «Μεσάνυχτα και κάτι», του Μπερτράν Ταβερνιέ, «Σημειώσεις για μια αφρικανική Ορέστεια», του Πιερ Πάολο Παζολίνι, «Ασανσέρ για δολοφόνους», του Λουϊ Μάλλ, «Εύα», του Τζότζεφ Λόουζυ, «Τα φώτα του βαριετέ», του Φεντερίκο Φελλίνι, και το «Perversion story», του Λούτσιο Φούλτσι, με ένα από τα καλύτερα και πιο ιδιοσυγκρασιακά τζαζ σάουντρακς.

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ
ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ 1970

Η αλλαγή στον ελληνικό κινηματογράφο, που αποκαλέστηκε «νέος», εμφανίσθηκε στη δεκαετία του 1970 με τις ταινίες του Αλέξη Δαμιανού, «Ευδοκία», και «Μέχρι το πλοίο» για να γίνει η επανάσταση με την «Αναπαράσταση», του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Ακολούθησαν «Το προξενιό της Άννας», του Παντελή Βούλγαρη, και οι ταινίες των Νίκου Παναγιωτόπουλου, Βασίλη Βαφέα, Κώστα Φέρρη, Τώνιας Μαρκετάκη κ.ά. με αποκορύφωμα τον «Θίασο» του Θόδωρου Αγγελόπουλου που  έβγαλε τον κινηματογράφο μας από τα στενά ελληνικά σύνορα.

Οι ταινίες αυτής της γενιάς έπαψαν να είναι ηθογραφικές ή μελό με τους ηθοποιούς του θεάτρου, και έφεραν στο πανί νέους ηθοποιούς με θέματα συχνά πολιτικά, αφού πλέον είχαν αρθεί οι απαγορεύσεις και η λογοκρισία.

Χαρακτηριστικό του νέου πνεύματος και της αλλαγής στη νοοτροπία των θεατών, είναι ότι ενώ σε πρώτη προβολή παίζονταν στη Θεσσαλονίκη η ταινία με τον Θανάση Βέγγο, «Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση», και ακριβώς στο διπλανό σινεμά μια ταινία με την Αλίκη Βουγιουκλάκη που τότε μεσουρανούσε, στην ταινία για τον Βέγγο ο κόσμος έκανε ουρά, ενώ ο άλλος με την Αλίκη ήταν άδειος.

Το «Πανόραμα» στο αφιέρωμά του στον ελληνικό κινηματογράφο θα προβάλλει την «Αναπαράσταση» και με αφορμή τα σαράντα χρόνια από τότε θα βραβεύσει τον Θόδωρο Αγγελόπουλο. Θα προβληθούν επίσης οι πρωτοποριακές ταινίες «Ανατολική περιφέρεια», του Βασίλη Βαφέα, «Ιωάννης ο βίαιος», της Τώνιας Μαρκετάκη,
«Δύο φεγγάρια τον Αύγουστο», του Κώστα Φέρρη, «Χάππυ Νταίη», του Παντελή Βούλγαρη, «Οι τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας», του Νίκου Παναγιωτόπουλου, η
«Ευδοκία», του Αλέξη Δαμιανού και «Η καγκελόπορτα», του Δημήτρη Μακρή.

Ο ΚΥΠΡΙΑΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ

Ο Κυπριακός Κινηματογράφος ξεκινάει δύο χρόνια μετά την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, το 1962, και περιορίζεται σε μερικά ντοκιμαντέρ. Μεγαλύτερη παραγωγή εμφανίζεται το 1974 μετά την τουρκική εισβολή και τότε έχουμε τις μαρτυρίες του Μιχάλη Κακογιάννη με το «Αττίλας ‘74». Έκτοτε ακολουθούν οι ταινίες των Ανδρέα Πάντζη, Χρήστου Σιοπαχά, Πανίκκου Χρυσάνθου, Χρήστου Γεωργίου κ.ά.

Στο αφιέρωμα στον Κυπριακό Κινηματογράφο θα δούμε τις ταινίες «Η Χαρίτα Μάντολες στέκεται δίπλα μου», του Χρήστου Σιοπαχά, «Το Τείχος μας», του Πανίκκου Χρύσανθου, «Τριμίθι-Αναπαράσταση με λέξεις», του Αδρέα Πάντζη κ.ά. και, φυσικά, τον «Αττίλα ‘74» του Μιχάλη Κακογιάννη.

To  αφιέρωμα στον Φράνσις Φορντ Κόπολα

Προσκεκλημένος του «Πανοράματος» είναι ο κορυφαίος σκηνοθέτης
Φράνσις Φόρντ Κόπολα ο οποίος θα δώσει μάστερκλας στο Ιδρυμα Μιχάλη Κακογιάννη στις 30 Οκτωβρίου ώρα 19.00
Κατά το αφιέρωμα θα παιχτει σε πρώτη προβολή η τελευταία του ταινία “Tetro”
και επίσης οι ταινίες «Μια μερα ένας έρωτας», «Επαναστάτες χωρίς αύριο» και το γνωστό «Αποκάλυψη τώρα» με τον Μάρλον Μπράντο και μια πλειάδα γνωστών ηθοποιών.

Η ΕΝΑΡΞΗ

Η επίσημη έναρξη του «Πανοράματος» θα γίνει στο Ιντεάλ ώρα 8.30 μ.μ. με την ταινία «Guilt», από την τριλογία του Βασίλη Μαζωμένου, που είναι η πρώτη ελληνική ταινία του Πανοράματος, η οποία παίρνει μέρος στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα, μαζί με την ταινία της Μαντά «Χρυσόσκονη».

Οι ταινίες θα προβάλλονται στους κινηματογράφους Ιντεάλ, Τριανόν, Πάλλας και στο Ιδρυμα Μιχάλη Κακογιάννη. Στις 26 Οκτωβρίου ώρα 20.30 θα προβληθεί στο Πάλλας η βουβή ταινία του αριστοτέχνη του εγκλήματος, Αλφρεντ Χίτσκοκ,
«Ο ένοικος», συνοδευόμενη από ζωντανή μουσική που έγραψε ο Νίκος Πλάτανος.

ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ

Το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης στεγάζεται στο Πολιτιστικό Κέντρο Πολύτροπον, στη οδού Πειραιώς 206, και διαθέτει θέατρο 330 θέσεων, κινηματογράφο 120 θέσεων, αίθουσα black box 68 θέσεων, εκθεσιακό χώρο, δύο καφέ και ένα εστιατόριο.

Πριν από τα επίσημα εγκαίνια που θα γίνουν στο τέλος Νοεμβρίου 2009, από τις 24 έως τις 31 Οκτωβρίου θα προβάλλονται ταινίες του «Πανοράματος».

Ξένη Μουχίμογλου

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ 2009