10o Φεστιβάλ ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης
εικόνες του 21ου αιώνα
7-16 Μαρτίου 2008

ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ
ένα κινηματογραφικό είδος

Είναι το ντοκιμαντέρ ένα ξεχωριστό κινηματογραφικό είδος; Ανήκει στον κινηματογραφικό χώρο; Αυτά τα δύο ερωτήματα τίθενται στους κριτικούς του κινηματογράφου, πρώτα, και στο κοινό, κατόπιν, και είναι υπεύθυνα για την πιο οδυνηρή παρεξήγηση που έχει δημιουργηθεί όσον αφορά στις ταινίες που θα τις χαρακτηρίζαμε ως ντοκιμαντέρ.

 

Ο Ροβήρος Μανθούλης υποστηρίζει ότι δεν μπορούμε να μιλάμε για ντοκιμαντέρ, αλλά νομιμοποιούμαστε να αναφερόμαστε στον κινηματογράφο. Στη διεθνή πλέον ορολογία ο όρος «ντοκιμαντέρ», ο οποίος είχε επινοηθεί από το Γκρίερσον, έχει αντικατασταθεί από τους όρους «μη μυθοπλαστικός κινηματογράφος» ή «μη κλασικός κινηματογράφος». Ο λόγος είναι απλός: αναφερόμενος κάποιος σε μια ταινία-ντοκιμαντέρ είναι πολύ πιθανό να μειώσει την ταινία διότι το κοινό που δεν έχει μυηθεί στη θεωρία του κινηματογράφου θα νομίσει ότι αυτή η ταινία είναι παρόμοια με τις παραγωγές του National Geographic ή του BBC. Αυτόματα, λοιπόν, αυτή η ταινία χαρακτηρίζεται, έστω υποσυνείδητα, ως τηλεοπτική.

Όταν έχουμε, λοιπόν, μια καθαρά κινηματογραφική ταινία, τότε θα πρέπει να της αποδίδουμε τα χαρακτηριστικά που έχει μια οποιαδήποτε άλλη ταινία. Ποια όμως είναι η διαφορά της ταινίας-ντοκιμαντέρ με μια ταινία μυθοπλασίας; Η κυριότερη διαφορά είναι ότι ξεκινάμε από ένα γεγονός, το οποίο, αυτοί που μιλάνε για αυτό, το έχουν ζήσει ή έχουν οι ίδιοι ακούσει για το τι έγινε. Επιπλέον, αν όχι όλοι, οι περισσότεροι είναι ερασιτέχνες ηθοποιοί και, πιθανότατα, δεν πρόκειται να ξαναπαίξουν στον κινηματογράφο. Το γεγονός αυτό δεν μπορούμε και δεν πρέπει να το προδώσουμε. Θα πρέπει να μείνουμε πιστοί σε αυτό.

Γύρω από αυτό τον πυρήνα θα δομηθεί από το σκηνοθέτη και το σεναριογράφο του, κατόπιν έρευνας, η αφήγηση που θα δώσει τη δική τους προσωπική νότα. Θα φτιαχτεί λοιπόν ένας μύθος που, με το γλαφυρό του τρόπο, θα μας μιλήσει πιο πειστικά για την πραγματικότητα. Με αυτό τον τρόπο έγινε ο «Νανούκ του Βορά» και ο «Άνθρωπος του Αράν», του Φλάερτι, η «Εγώ ένας μαύρος», του Ζαν Ρους, το «Βάθος του ουρανού είναι κόκκινος», του Κρις Μαρκέρ, το «Άλλο γράμμα», του Λάμπρου Λιαρόπουλου, «Το μπλουζ με σφιγμένα δόντια», του Ροβήρου Μανθούλη, «Ο μακεδονικός γάμος», του Κανελλόπουλου.

Έχουν παραχθεί πολλά ντοκιμαντέρ και τη δεκαετία που μας πέρασε τα κινηματογραφικά είναι αρκετά. Βλέπουμε ότι όλο και περισσότερο η κινηματογραφική αισθητική και αφήγηση κερδίζουν έδαφος. Ξεφεύγουμε όλο και περισσότερο από το ρεπορτάζ και πάμε στην διείσδυση στο θέμα, στην ανάλυση και, τελικά, σε μια σύνθεση που είναι η προσωπική άποψη του δημιουργού του. Επιπλέον, είναι πιο συχνό το φαινόμενο καταξιωμένοι δημιουργοί να ασχολούνται και με το κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ. Αν θέλαμε να αναφέρουμε μερικούς θα θυμόμαστε τον Σκορσέζε, το Βέντερς, τον Καουρισμάκι, το Σοκούροφ, το Χέρτζογκ. Μεγάλη ώθηση έδωσε η βράβευση σε διάφορα Φεστιβάλ των ταινιών του Μουρ και ειδικά ο ντόρος που έγινε για το «Φαρενάιτ 9/11», λίγο πριν από τις περασμένες προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ.

Στη χώρα μας αυτά τα δείγματα υπήρχαν και θα υπάρχουν. Τον τελευταίο καιρό πληθαίνουν. Μια καλή ευκαιρία είναι τα διάφορα Φεστιβάλ που μας παρουσιάζουν σημαντικές εργασίες, πολλές φορές ανέκδοτες και πρωτότυπες. Ένα από αυτά τα Φεστιβάλ, στην Ελλάδα, είναι αυτό της Θεσσαλονίκης. Το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το οποίο θέλει να ακούει στο υποκοριστικό «Εικόνες του 21ου αιώνα», θα ανοίξει τις πόρτες του φέτος λίγο πιο νωρίς. Αρχές Μαρτίου του 2008 θα έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε ταινίες-ντοκιμαντέρ από όλο τον κόσμο.

Να πούμε όμως και ένα παράπονο: Γιατί αυτό το Φεστιβάλ να μη μεταφέρεται στην Αθήνα, όπως κάποιες εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης; Είναι θέμα οικονομικό ή προθεσμίας μετακίνησης των ταινιών στους παραγωγούς τους; Προς το παρόν δείτε το κείμενο-κάλεσμα για το πίτσινγκ.

Γιάννης Φραγκούλης

ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΕΝΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΙΔΟΣ

10ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ